PGB maakt aanbesteden leerlingenvervoer overbodig

Het verstrekken van persoonsgebonden budgetten is een aantrekkelijk alternatief voor het aanbesteden van leerlingenvervoer. Op deze manier kan meer marktwerking en een hogere klanttevredenheid worden gerealiseerd dan via een openbare aanbesteding.

Opsterland

De Friese gemeente Opsterland maakt sinds 2008 gebruik van een alternatief benaderingswijze voor het leerlingenvervoer. In plaats van inkoop door de gemeente via een periodieke aanbesteding, wordt bij wijze van PGB een vergoeding voor de vervoerskosten verstrekt aan de ouders van de leerlingen. De ouders kunnen daarmee zélf vervoer regelen voor hun kinderen.

Wat vooraf ging: ontevreden over aanbestedingen
De gemeente Opsterland bedacht het PGB-Leerlingenvervoer uit ontevredenheid over het aanbesteden van dit vervoer. Van oorsprong regelde de gemeente het leerlingenvervoer via een aantal lokale taxibedrijven, tot tevredenheid van zowel ouders als taxibedrijven, die meer zekerheid hadden over hun inkomsten. Deze werkwijze was niet langer houdbaar door de Europese aanbestedingsplicht voor opdrachten groter dan 206.000 euro.

Met enige tegenzin organiseerde Opsterland een aanbesteding leerlingenvervoer, waarbij de kavels zodanig waren vormgegeven dat deze overeen kwam met het verzorgingsgebied van de lokale taxibedrijven. De aanbesteding werd echter gewonnen door een groot taxibedrijf uit een buurgemeente, die een veel meer commerciële benadering had dan de lokale taxibedrijven in Opsterland. Dit kwam ook tot uiting in de uitvoeringskwaliteit: minder persoonlijk contact, wisselende chauffeurs, en een taxibedrijf dat meer de grenzen opzocht. Dit tot groot ongenoegen van zowel ouders als de gemeente.

Tom Poes verzin een list
De gemeentelijke onderwijsambtenaar zocht en vond een alternatief in de PGB-systematiek. De gemeente koopt niet langer het leerlingenvervoer in, maar geeft de ouders geld om dat zélf te doen. De ouders kunnen vervolgens een taxibedrijf naar keuze benaderen.

Prikkel tot efficiëntie en samenwerking
Het bedrag van het PGB is te laag voor individueel vervoer. Het taxibedrijf zal daarom leerlingen slim moeten combineren, om zo kostendekkend het vervoer te kunnen verzorgen. Er ontstaat een prikkel voor de taxibedrijven om de leerlingen zou efficiënt mogelijk te vervoeren.

kostprijsllv

(Bron: Evaluatie PGB’s Leerlingenvervoer Opsterland. Oktober 2009, Arthur Kamminga.)

Indien een taxibedrijf een leerling niet kostendekkend kan vervoeren, kan het taxibedrijf voorstellen om de betreffende leerling door een collega-taxibedrijf te laten vervoeren. Dat kan bijvoorbeeld een taxi zijn die uit een naburige plaats naar dezelfde bestemming rijdt en nog een plaats vrij heeft. Op deze manier wordt samenwerking tussen verschillende bedrijven gestimuleerd.

Wanneer geen enkel taxibedrijf een leerling rendabel kan vervoeren, is als vangnet de mogelijkheid beschikbaar om een hoger PGB te krijgen. De betreffende leerling kan dan alsnog rendabel worden vervoerd.

De ouders als klant
De Opsterlandse methode geeft de ouders een andere positie. Waar zij in een reguliere leerlingenvervoeraanbesteding niet meer dan een lijdend voorwerp zijn, hebben zij in de PGB-systematiek alle macht in handen. De ouders kopen het vervoer in, waardoor zij zélf de klant van het taxibedrijf zijn.

De ouders zijn niet alleen klant, ze voelen zich ook klant. Dat maakt een groot verschil voor hun positie. Indien dit bedrijf naar hun mening niet goed functioneert, kunnen zij zelf het taxibedrijf aanspreken en in het uiterste geval hun kind door een ander bedrijf laten vervoeren. Er zal daarom door het taxibedrijf beter naar de ouders geluisterd worden en de ouders voelen zich meer verantwoordelijk. We zouden dit verschijnsel klantwerking kunnen noemen.

Ouder hebben een grote mate van keuzevrijheid. Zij kunnen kiezen welk taxibedrijf hun kind vervoert, maar kunnen ook besluiten om zelf geld bij te leggen. Daarmee kunnen wij bijvoorbeeld individueel vervoer inkopen, ook als hun kind daar normaalgesproken geen “recht” op heeft.

Lokale verbondenheid
Een ander voordeel van leerlingenvervoer op basis van PGB’s is dat de afstand tussen leerling, ouder en het taxibedrijf letterlijk en figuurlijk een stuk kleiner is: de gemeente zit er niet meer tussen. Vaak is het taxibedrijf gevestigd in hetzelfde dorp als de leerling woont. Als er iets niet goed is kan de ouder zelf maatregelen nemen en hoeft zij geen bureaucratische klachtenregeling te doorlopen. De Opsterlandse methode past goed in het streven naar minder bureaucratie en meer eigen verantwoordelijkheid voor de burger.

Stabiliteit van inkomsten
Voor de taxibedrijven heeft het PGB-leerlingenvervoer een groot voordeel: het geeft stabiele inkomsten. In gemeenten waar het leerlingenvervoer wordt aanbesteed is het elke paar jaar weer afwachten wie de aanbesteding gaat winnen. Een logisch gevolg is dat taxibedrijven daardoor terughoudend zijn met het aannemen van vast personeel. Bij de PGB-systematiek is het taxibedrijf min of meer verzekerd van voldoende werk, zolang hij zijn klanten tevreden houdt.

Marktwerking, maar dan wél op een goede manier
De Opsterlandse benadering van het leerlingenvervoer is ook vanuit een fundamenteel theoretisch perspectief interessant: het lijkt namelijk de positieve effecten van marktwerking en een hoge klanttevredenheid te combineren. Dat komt omdat er niet alleen sprake is van marktwerking, maar ook van klantwerking: doordat de ouders nu de klanten zijn, ontstaat er een prikkel voor de taxibedrijven om tevreden ouders te hebben.

Bij traditionele aanbestedingen is er geen klantwerking en is de marktwerking juist lager: alleen tijdens de aanbesteding is er marktwerking, daarna heb je voor de resterende looptijd van het contract feitelijke met een monopolist te maken. Bovendien zijn in Opsterland de ouders in plaats van de gemeente de klant, waardoor hun rechtspositie ten opzichte van de taxibedrijven aanmerkelijk sterker is.

Het succes van het PGB-leerlingenvervoer in Opsterland laat zien dat het mogelijk is om zónder aanbesteden méér marktwerking en méér klanttevredenheid te krijgen. De vraag kan daarom worden gesteld of het aanbesteden van leerlingenvervoer überhaupt wel een logische keuze is: feitelijk creëert men daarmee ieder keer weer een tijdelijk monopolie. Dat lijkt niet in het belang van de gemeenten, noch in het belang van ouders.

Meer informatie
In 2009 werd mij gevraagd om voor de gemeente Opsterland een beleidsevaluatie en klanttevredenheidsonderzoek uit te voeren naar aanleiding van de invoering van het PGB-leerlingenvervoer. Het rapport is voor geïnteresseerden op te vragen via de contactpagina.


Leave a Reply